منبع: Military Watch Magazine ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵
یک ارزیابی که در مؤسسهٔ تحقیقات علمی قضایی و جنایی اوکراین (KNDISE) انجام شده، نشان میدهد که تولید مدلهای بهبودیافتهٔ موشکهای بالستیک برای سیستم روسی «اسکندر-ام» بهمنظور اجرای سفارشهای جدید وزارت دفاع روسیه، بهطور چشمگیری افزایش یافته است. حداقل هفت نوع متفاوت از این موشکها با کلاهکهای گوناگون— از جمله کلاهک خوشهای، انفجاری ترکشزا معمولی و انواع خاص — در حال تولید برای این سیستم هستند که در میان آنها، مدل 9M723-1F2 بهویژه در تعداد زیاد سفارش داده شده است. گزارشها حاکی از آن است که بیش از ۷۷۰ فروند 9M723-1F2 خریداری شده است که هر یک ۱۹۲ میلیون روبل (معادل ۲.۴ میلیون دلار) قیمت دارند؛ قیمتی که بهطور قابلتوجهی بالاتر از برآورد قیمت مدلهای قبلی اعلام شده است. این مدل جدید از طراحی نوین انفجاری و ترکشزایی برخوردار است که کارایی آن را در هدفگیری اهداف منطقهای افزایش میدهد.
هر گردان اسکندر-ام از ۵۱ خودروی نظامی تشکیل شده است که شامل ۱۲ پرتابگر متحرک (TEL) و ۱۲ خودروی بارگیری مجدد میشود. این گردان در مجموع قادر است ۴۸ موشک را بهطور همزمان مستقر کند. این قابلیت اجازه میدهد تا انواع تخصصی موشکها متناسب با هدف مورد نظر شلیک شوند و تخصص هر موشک برای مؤثرترین مقابله با اهداف خاص بهکار گرفته شود. جدیدترین نوع موشک شناختهشده، 9M723-1F4 است که کلاهک انفجاری ترکشزای آن بهبود یافته و گمان میرود طراحی بدنه و سازوکار انفجاریاش بهروز شده باشد؛ امری که احتمالاً کارایی آن را علیه اهداف منطقهای و مستحکم افزایش میدهد. کمترین سفارش مربوط به مدل 9M723-1F1 است که تنها ۵۹ فروند از آن ساخته شده و هر یک به قیمت ۳ میلیون دلار گزارش شدهاند. این موشک از کلاهکهای نفوذگر انفجاری و قطعات فولادی بهره میبرد که برای مقابله با نیروی انسانی و تجهیزات طراحی شدهاند.
بخش دفاعی روسیه توانسته است تولید موشکهای سیستم اسکندر-ام را در سطحی بسیار بالاتر از نرخ صلحآمیز عادی — و مشابه با نرخهای دوران جنگ — حفظ کند؛ بهنحوی که طبق گزارشها، تحویلها در سال ۲۰۲۳ چند برابر میزانهای پیشین بوده است. گزارشها نشان میدهد که تا نیمهٔ ۲۰۲۳، میزان تولید این سیستم تا پنج برابر افزایش یافته بود. از سیستمهای اسکندر-ام برای منهدم کردن طیف وسیعی از اهداف باارزش استفاده شده است؛ از جمله ویدیوهای ضبطشده توسط پهپادها نشانگر نابودی چندین سیستم دفاع هوایی «پاتریوت» کمشمار اوکراین است. این سیستمها بارها مواضع پشتیبانان غربی که از تلاش نظامی اوکراین حمایت میکنند، زیرساختهای مهم ریلی، هواپیماهای جنگی و پایگاههای پرتاب پهپادها را هدف قرار دادهاند.
ویژگیهای کلیدی و قابلیتهای موشک اسکندر-ام
- نقش و هدف:
- طراحی شده برای انهدام اهداف باارزش در عمق عملیاتی دشمن، شامل پستهای فرماندهی، گرههای ارتباطی، تأسیسات دفاع هوایی و موشکی، هواپیماهای تاکتیکی پارکشده در فرودگاهها، و سایر اهداف حیاتی.
- قابلیت هدف قرار دادن اهداف ثابت و متحرک، از جمله استحکامات و زیرساختهای مهم.
- مشخصات موشکی (نسخه اسکندر-ام):
- نوع موشک: سوخت جامد، تک مرحلهای، بالستیک، و دارای هدایت مداوم در طول مسیر.
- برد (Range): حدود ۵۰۰ کیلومتر (در نسخه صادراتی “E” حدود ۲۸۰ کیلومتر).
- سرعت: به سرعت نهایی ۶ ماخ میرسد.
- وزن: حدود ۳.۸ تن.
- هدایت: از ترکیب سیستم اینرسی مستقل همراه با سر اپتیکال (تصویری) و هدایت ماهوارهای (تراکام) بهره میبرد که دقت بسیار بالایی (بین ۵ تا ۳۰ متر) را فراهم میکند.
- قابلیتهای گریزان (Maneuverability): این موشک در فاز پرواز، حرکات مانوردهی (مانند پرواز در ارتفاع پایین و مانورهای شدید در فاز نهایی) انجام میدهد که رهگیری آن توسط سیستمهای دفاع موشکی مانند «پاتریوت» را بسیار دشوار میسازد.
- انواع کلاهک (جنگافزار):
- قادر به حمل انواع کلاهکهای متعارف و در برخی مدلها هستهای.
- کلاهکهای متعارف شامل: انفجاری قوی (HE)، ترکشزا (Fragmentation)، خوشهای (Cluster Bombs)، نفوذگر در زمین (Earth Penetrator) برای تخریب سنگرها و پناهگاهها، و دستگاههای پالس الکترومغناطیسی (EMP) برای مأموریتهای ضد رادار.
نرخ تولید و استفاده عملیاتی
- افزایش تولید: همانطور که در متن اصلی ذکر شد، روسیه تولید موشکهای اسکندر-ام را بهطور قابل توجهی افزایش داده است؛ بهنحوی که در سالهای اخیر این میزان چندین برابر نرخ عادی صلحآمیز بوده و شبیه به نرخهای دوران جنگ است.
- استفاده در اوکراین:
- سیستم اسکندر-ام در درگیریهای اخیر بهطور گسترده برای هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی، مراکز فرماندهی و تجهیزات نظامی گرانقیمت غربی استفاده شده است.
- گزارشهایی مبنی بر انهدام سیستمهای پدافند هوایی پاتریوت و پرتابگرهای HIMARS توسط موشکهای اسکندر-ام منتشر شده است که نشاندهنده توانایی این موشکها در نفوذ به دفاعهای هوایی پیشرفته است.
درباره نویسنده
