عزیز و حؤرمتلی حسن معلم، سلام.
ایلک نؤوبهده سیزی، اؤزومو و خالقیمیز عزیزیمیز حیدر علی اوغلونون ایکینجی دفعه قهرمان آدی آلماسی موناسیبتی ایله تبریک ائدیرم. بو حادثه یالنیز علییئوین دئییل، هم ده اونون منسوب اولدوغو خالقین نائیلییتیدیر. بو حقیقتی بوتون جیددیلیگی ایله درک ائتمک اوچون ایلک نؤوبهده بو خالقین و بو وطنین غیرتینی داشییان اوغول اولماق لازیمدیر.
ایکینجی،
ایستراحتده اولماغینیزلا علاقهدار واختینیزین غیری-محدودلوغونو نظره آلیب و سیزی معین قدر مشغول ائتمک مقصدی ایله اورهییمی بوشالتماق ایستهییرم: هم ده اونا گؤره کی، سیز امکا (MK) کاتیبلیگیندن اول مندن بئشبتر وطن آتشینین اودونا یانان، بیر وطنداشسینیز. منی ناراحات ائدن دویغولار و فیکیرلر سیزی ده ناراحات ائدیر و بو یولدا الینیزدن گلنی ائتمهیه چالیشیرسینیز (بقدر-قووه). اونو دا دئییم کی، چوخ ایش گؤردونوز و گؤرورسونوز. گؤردویونوز ایشلر بیلیکدن و ساواددان چوخ یانغینین نتیجهسیدیر.
اوکتیابر رایون پارتیا تشکیلاتینین تشببوثو ایله فضولی رایونوندا «فضولی پوئزیا گونلری» کئچیرمک اوچون رایونا گئتمیشدیک. مقصد جاماعاتا فضولی شعرینی سئودیرمک، خالقی ترپتمک ایدی. من بورادا رسمی گؤروشلردن باشقا جاماعاتلا اورک صحبتی ائلهدیم (همیشه اولدوغو کیمی). بو صمیمی صحبتلردن من بیر داها ایناندیم کی، بیز هارادان باشلاماق و نئجه ائتمک لازیم اولدوغونو هله بیلمیریک. نهسه باشقا ایش گؤرمک، باشقا جور ائلهمک لازیمدیر. نییه؟ اونا گؤره کی، بونو اعتراف ائتمک نه قدر آجی اولسا دا حقیقت بودور کی، خالقیمیزین عمومی سویهسی هله چوخ آشاغیدیر.
بونا گؤره ده ایندی ائتدیکلریمیز آسفالت اوستونده توخوم سپمهیه بنزهییر. بلکه بیز ابتدادان، لاپ اولدن باشلامالیییق. چونکی خالق هله عادی شئیلرده یئتیشمهییب. بو یئتکینسیزلیک، بو غیری-کامیللیک ائله بیل خالقین پسیکولوژیاسیندا، ذاتیندا، روشئیمیندهدیر. (بلکه ده من سهو ائدیرم. کاش سهو ائدهیدیم!!!)
یایلاری ۲ آی سراسر شَکیده اولورام. اطراف کندلری گزیر، جاماعاتلا اورک صحبتی ائدیرم. اینانین منه، بیزیم دوشوندوکلریمیزی دوشونن بارماق حسابی قدر آزدیر. یامان آزدیر. جاماعات یالنیز ماددی قایغیلارلا یاشاییر. معنویات حاققیندا دوشونمهیه یا ایمکان یوخدور، یا دا هئچ دوشونمک بئله ایستهمیر. آز قالیر، م.ف. آخوندوف و میرزه جلیل کیمی اؤز خالقیمدان بدگومان اولام. معنویات کئچیب یوزونجو پلانا.
فاکت ایستهییرسینیز؟ کئچک فاکتا: اوتاقلاریمین تعمیری اوچون یاخشی رنگساز، دولگر و سانتئخنیک آختاریردیم. اؤزوموزونکولردن. (بیزیمکیلر یونگول و آسان قازانج دالینجا قاچیر). تیکینتی تشکیلاتلارینا مراجعت ائتدیم، هامیسی بیر آغیزدان ارمنی اوستالارینین آدینی چکدی. معلوم اولدو کی، بو تشکیلاتلاردا چالیشان اوستالارین ۹۰ فاییزی ارمنی اوستالاریدیر. سانتئخنیک، رنگساز و دولگر ایشی اوچون ائویمده موختلیف واختلاردا ۳ ارمنی اوستاسی ایشلهدی، همین گونلرده ارمنی شاعیر دوستوم منه یئرهواندان کونفئت گؤندرمیشدی.
۶۵-۷۰ یاشیندا قوجا ارمنی سانتئخنیک کونفئتین اوستونده ارمنیجه یازینی گؤرن کیمی کونفئت کاغیذینی گؤتوروب گؤزونه سورتدو و دئدی کی، «اؤلمهدیم، کونفئتین اوستونده منیم آنا دیلیمده یازی گؤردوم»، همین قوجا منه «ساسونلو داوید»دن، کامانچانین تاریخیندن دانیشدی. و منه ثبوت ائتمهیه چالیشدی کی، «کامانچا» سؤزو ارمنی سؤزودور و بو آلت چوخ قدیم ارمنی آلتیدیر.
سانتئخنیک گئتدی، بیر جاوان دولگر گلدی. بو دولگر منه ماتئنئداراندان، اوراداکی الیازمالاریندان و بو الیازمالاریندا ادعا اولونان فاکتلاردان – قاراباغین قدیم ارمنی تورپاغی اولماسیندان آغیز دولوسو دانیشدی. و الی آخر…
ایندی سیزدن سوروشورام «ساوادسیز» ارمنی اوستالارینین یاشادیغی بو دویغولار بیزیم آکادمیکلریمیزده وارمی؟ من هله عادی آداملاریمیزی دئمیرم.
دئمک بیز هله اؤزوموزو بیر خالق کیمی، بیر میللت کیمی درک ائتمهمیشیک، اؤزوموز اؤزوموزو تانیمیریق.سیز بیلیرسینیز کی، من تحصیلین یالنیز آنا دیلینده اولماسی طرفدارییام. بو بارهده بؤیوک روس پئداقوقو اوشینسکینین ادعالاری منیم الیمده بایراقدیر. او، اوزون مدتلی تدقیقاتدان سونرا بو قناعته گلیب کی، بیر خالقین بالالاری باشقا دیلده تحصیل آلاندا، او خالق اؤز کؤکوندن لاخلاییر (ایستهسنیز من اوشینسکینین همین کیتابینی سیزه چاتدیرارام). یئری گلمیشکن، سیزدن خواهیش ائدیرم همین اثرین آذربایجان دیلینه ترجمهسینه تشببوث گؤسترهسینیز.
بونونلا بئله بیر حقیقت ده وار کی، باکیداکی آذربایجان مکتبلرینین سویهسی چوخ آشاغیدیر. منیم اوشاقلاریمین اوخودوغو ۱۳۲ نؤمرهلی و باشقا مکتبلرله یاخیندان علاقهم وار. معلملریمیزین ده سویهسی چوخ آشاغیدیر. من یوخاریدا ابتدادان باشلاماق لازیمدیر دئیهنده بونو نظرده توتوردوم. بلکه مکتبلردن باشلاماق، مکتبلریمیزین سویهسینی قالدیرماق اساسدیر. ائله ائتمک لازیمدیر کی، کندلریمیزده اورتا مکتبی بیتیریب شهرلره گلن گنجلر روس دیلینی مکمل بیلمیش اولسون و بو دیل واسیطهسی ایله دونیا مدنیتینه یییهلنسین. چونکی ترجمه ایشی بونون عهدهسیندن گله بیلمز.
روس مکتبلرینی بیتیرن آذربایجانلی بالالارینین عمومی سویهسی، دونیاگؤروشو زنگین، میللی جهتدن ایسه ناتمام، غیری-کامیل اولور. آذربایجان مکتبلرینی بیتیرن آذربایجانلی بالالار ایسه میللی جهتدن محدود معنادا کامیل اولسا دا عمومی سویهلری آشاغی، دونیاگؤروشلری ایسه محدود اولور. ایندی بیز نئیلییک کی، بو ایکی جهتی بیرلشدیرک؟ بالالاریمیز هم میللی جهتدن، هم ده عمومی سویه اعتباریله کامیل اولسونلار؟..
عزیز حسن معلم، والله بو بارهده او قدر اورهییمله دانیشیب اؤزومو یورموشام کی… عؤمروم بویو بیر بهانه آختاریرام: اورهییمی باشقاسینا دا آچیم کی، بلکه یونگوللشم. البته، اورهیی او آداما آچماق اولور کی، سنین سسینه سس وئرسین. بو آدام سیزسینیز. من کئچن مکتوبومدا دا یازمیشدیم. ندنسه سیزینله راستلاشاندا قلبیمی تام آچا بیلمیر، سیزین ائلهدیکلرینیزه گؤره تشکرلریمی بیلدیره بیلمیرم. اونا گؤره ده کاغیذ کؤمییمه چاتیر. من ایستردیم، باکیدا غیری-محدود بیر واخت تاپاسینیز بوتون بو مسئلهلر بارهده اطرافلی دانیشاق.
ایکینجی طرفدن سیزی باشا دوشن و باشا دوشدویونه گؤره سیزی سئون آداملار چوخداندیر هیجان ایچیندهدیر. سیزین اوچون ناراحاتیق…
ح. جاوید یوبیلئیی ایله علاقهدار منه تاپشیردیغینیز معروضهنی قورتاردیم. م. جعفر جعفروف و یاشار قارایئو ده اوخودو. بیهندیلر و اونلارین قئیدلری اساسیندا یئنیدن ایشلهدیم. ایندی معروضه حاضیردیر. آمما هاوادان بئله گؤرونور کی، یوبیلئی پاییزا قالاجاق. ائلهدیرمی؟
سیزه پیئسلر کیتابیمی گؤندردیم. داریخان واختلارینیزدا واخت تاپسانیز، خواهیش ائدیرم «دار آغاجی»نی اوخویون. باکیدا فیکیرینیزی دئیرسیز.
منه بیر تاپشیریغینیز اولسا خبر ائدین. ممنونیتله یئرینه یئتیررم. بلکه ائوده اوشاقلارا بیر شئی لازیمدیر؟
سیزه و یولداشینیزا یاخشی استراحت و جان ساغلیغی آرزو ائدیرم.
حؤرمتله،
سیزین بختیار
Salman Mümtaz adına Azərbaycan Respublikası Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi, fond 66, siyahı 3, iş. 1, v. 8-10.
P.S. Mətindəki bəzi texniki səhvlər orjinalda olduğu kimi saxlanılıb.
مکتوب جمیل حسنلینین فیسبوک حئسابیندان گؤتورولوب.
About the Author
